Tegenwoordig struikel je in de media over dit woord. Het is een dure term (vanuit Grieks en Latijn) voor een gruwelijke zaak: volkeren-moord. De uitdrukking is zo’n 70 jaar geleden gemunt om woorden te vinden voor de uitroeiing van miljoenen Joden om de enkele reden dat ze Jood waren. In de loop der jaren is dit woord ook gebruikt om het doden van honderdduizenden Armenen tijdens en na de Eerste Wereldoorlog te duiden. Daar zullen Turken zich overigens zeer fel tegen verzetten… Minder omstreden is de inzet van dit zwaarbeladen woord voor de slachting van tegen de miljoen Tutsi’s in Rwanda (1994).

Na de oorlog is er binnen de Verenigde Naties een genocide-verdrag opgesteld waarin wordt vastgelegd dat genocide een zeer ernstige misdaad is die bestraft moet worden. Intussen is het vaak wel ingewikkeld om a) een definitie voor genocide vast te stellen en om b) vervolgens vast te stellen wanneer er echt van genocide sprake is. Een gebruikelijke omschrijving stelt dat er sprake moet zijn van een bewezen intentie van de daders om een ​​nationale, etnische, raciale of religieuze groep fysiek te vernietigen . Maar hoe ga je een intentie bewijzen?

De Turken – die momenteel luidkeels de oorlog in Gaza als genocide bestempelen – hebben de term Armeense genocide zelfs verboden en strafbaar verklaard in eigen land. Ze vinden dat de dood van zeer veel Armenen het gevolg was van de chaos tijdens en na de Eerste Wereldoorlog, waarbij bv. ook miljoenen Turken verdreven werden uit Europa (en miljoenen Grieken uit Turkije). Daarmee hebben ze ook wel een punt, al maakt het alle slachtingen in die tijd niet minder ernstig. En het is vervolgens wonderlijk dat ze nu zo graag de term genocide willen inzetten tegen Israël.

Dat heeft er alles mee te maken dat de term genocide tegenwoordig als uitdrukking voor de ultieme misdaad tegen de menselijkheid een ‘geliefd’ onderwerp is geworden voor sociaal en politiek activisme. Het lijkt vandaag de dag of de verschrikkelijke omstandigheden in Gaza vooral aanleiding zijn om via de term genocide Israël in de ultieme beklaagdenbank te zetten als internationale paria. Zelfs Amnesty International doet daaraan mee, terwijl men in het onderliggende rapport toch aangeeft dat het juridisch omstreden is om in een oorlogssituatie te spreken over genocide. Ik bedoel maar: de Geallieerde vernietigingsbombardementen in de oorlog op Duitse steden zijn nu omstreden, maar kun je in de strijd tegen Hitler van genocide spreken? En wat te denken van de atoombom op Nagasaki? Een gruwelijk middel waar achteraf stevige vragen bij te stellen zijn, maar het doel was niet genocide op het Japanse volk maar beëindiging van een zeer wrede oorlog.

Als hier eerder door mij gezegd: ik vind het meedogenloze geweld dat Israël inzet in Gaza en omstreken niet-proportioneel, gezien de duizenden burgerslachtoffers. Vinden daar ook (oorlogs)misdaden plaats, begaan door Israëlische militairen? Vast – dat is onvermijdelijk als je je leger inzet in een stadsguerrilla (urban warfare) waar geen duidelijk onderscheid is tussen burgers en vijandelijke strijders. Ik vind dat ook niet goed voor de mentale gezondheid voor Israëlische dienstplichtigen en voor de ‘ziel’ van de staat Israël: verharding en onverschilligheid voor het leed van anderen liggen op de loer. En nee: Israël moet ook eens ophouden met die neiging om elke kritiek op de regering weg te zetten als anti-semitisme. En ja: de verantwoordelijkheid voor al deze ellende ligt bij de terreurbeweging Hamas, die er een eind aan zou kunnen maken door de gijzelaars los te laten.

De oorlog, de honger, de vluchtelingenstromen, de doden en gewonden in Gaza en Libanon: het is allemaal meer dan verschrikkelijk. We hunkeren naar een einde, bovenal naar vrede. Maar maakt Israël zich schuldig aan genocide in Gaza? Natuurlijk niet. Het cijfer van zo’n 45.000 doden is gruwelijk, maar dat is zo’n 2% van de bevolking in de Gazastrook, terwijl daarvan ong. 15.000 á 20.000 Hamasstrijders zullen zijn, dus legitieme doelwitten in een oorlog. Het is allemaal ellendig genoeg, maar zit daar de gerichte intentie achter om de Palestijnse bevolking van Gaza uit te roeien of uit te hongeren? Nee, al wordt die bevolking natuurlijk wel ook slachtoffer van Israëls intentie om Hamas uit te roeien en uit te hongeren. Maar blijkbaar is men de impact van de pogrom van Hamas op oktober 2023, die wèl duidelijk genocidale trekken had, alweer glad vergeten.

Kortom, het bevalt me niet dat het zware woord genocide nu vooral wordt ingezet voor eenzijdige, propagandistische doeleinden. Het is alleen maar goed dat mensen opkomen voor onschuldige slachtoffers in dat deel van de wereld (of waar dan ook) en het is begrijpelijk dat de één meer sympathie zal hebben voor de Palestijnen en de ander meer voor Israël. Maar dit framen van de term genocide lijkt vooral bedoeld om Israël te ontmenselijken als een haatstaat. Dat is niet terecht om niet te zeggen boosaardig. Daar komen eerst talloze andere landen in de Verenigde Naties voor in aanmerking.

Ruim 30 jaar ben ik contribuant geweest van Amnesty International: ook wel eens post verstuurd aan gevangenen. Het blijft in beginsel een goede en noodzakelijke club. Verleden jaar heb ik mijn lidmaatschap al met bloedend hart opgezegd omdat Amnesty tot mijn verbijstering abortus tot een mensenrecht verklaarde. En deze uitspraak van Amnesty bevestigt dat ze zich laten meeslepen door eenzijdige activisten, voor wie Israël blijkbaar een bron van alle kwaad is.