‘Loof de HERE, mijn ziel’ – Psalm 103

Het zijn deze woorden die centraal stonden in de laatste dienst waarin ik als eigen predikant mocht voorgaan in de Zuiderkerk te Bunschoten – Spakenburg. Op drempelmomenten in je leven kun je – is mijn ervaring – altijd terugvallen op de Psalmen.

Psalm 103 zit al een leven lang dicht op mijn huid. Thuis was het al een lied waarmee alle bijzondere dagen, ook de verdrietige, gemarkeerd werden. En als predikant lees ik woorden uit deze Psalm al 33 jaar op alle Avondmaalszondagen. De woorden zitten in je hart gekerfd. Loof de HERE, mijn ziel, en al wat in mij is, Zijn heilige naam. De Psalm begint en eindigt met de lofzang. Maar het is geen vrome vlucht! Want tussen die lofzangen in horen we heel het leven: wat niet goed gaat, ziekte, graf, onrecht, schuld, breekbaarheid, vergankelijkheid – noem maar op. Maar de Psalm houdt in al die dingen kinderlijk vast dat de goedheid en trouw van de HERE tegen dat alles opwegen, van eeuwigheid tot eeuwigheid.

Dat gaat niet altijd vanzelf, zo weten wij allemaal. Vandaar dat in deze Psalm de dichter zichzelf aanspreekt en bemoedigt om te blijven loven: loof de HERE, mijn ziel. Vind ik mooi!

Ziel is een wonderlijk woord. De Bijbel kan het ook rustig door elkaar heen gebruiken met bv. hart en geest. En je moet het ook zeker niet tegenover ons lichaam zetten als in een soort tegenstelling! Die fout is eeuwenlang gemaakt. Het hoort allemaal bij elkaar en is met elkaar verbonden: ‘Mogen heel uw geest, ziel en lichaam zuiver bewaard zijn bij de komst van onze Heer Jezus Christus’, zegt Paulus in I Thess. 5: 23. Wij mensen zijn stof, zingt Psalm 103, maar Gods genade en goedheid maken ons juist zo tot een levende ziel (Gen. 2: 7). Ziel blijft daarom een mooi -zij het wat raadselachtig- woord om aan te duiden dat we voor God toch ook weer meer zijn dan stof: we leven ons leven met ‘al wat in ons is’ voor Gods aangezicht. En omdat Hij er is in Christus, mag léven lóven zijn en worden.

Psalm 103 vers 3 en 7

Dat je een ziel hebt, sterker nog: een ziel bent, maakt ook dat wij over onszelf kunnen nadenken. Hoe sta ik ervoor? In relatie tot mijzelf, tot de ander, tot God? Een goede vraag, waar je natuurlijk een heel leven voor nodig hebt. Vergeet intussen de lofzang niet!

Ik werd getriggerd door een gedicht van Wislawa Szymborska: Enige woorden over de ziel.

Een ziel heb je nu en dan.
Niemand heeft haar ononderbroken
en voor altijd.

Dagen en dagen,
jaren en jaren
kunnen zonder haar voorbij gaan.

Soms verwijlt ze alleen in het vuur
en de vrees van de kinderjaren
wat langer bij ons.
Soms alleen in de verbazing
dat we oud zijn.

Zelden staat ze ons bij
tijdens slopende bezigheden
als meubels verplaatsen
en koffers tillen
of een weg afleggen op knellende schoenen.

Bij het invullen van formulieren
en het hakken van vlees
heeft ze doorgaans vrij.

Aan een op de duizend gesprekken
neemt ze deel,
maar zelfs dat is niet zeker,
want ze zwijgt liever.

Wanneer ons lichaam begint te lijden en lijden,
verlaat ze stilletjes haar post.

Ze is kieskeurig:
ze ziet ons liever niet in de massa,
walgt van onze strijd om maar te winnen
en van ons wapengekletter.

Vreugde en verdriet
zijn voor haar geen twee verschillende gevoelens.
Alleen als die twee zijn verbonden,
is ze bij ons.

We kunnen op haar rekenen
wanneer we nergens zeker van zijn,
maar alles willen weten.

Wat materiële zaken betreft
houdt ze van klokken met een slinger
en van spiegels, die vlijtig hun werk doen,
ook wanneer niemand kijkt.

Ze vertelt niet waar ze vandaan komt
en wanneer ze weer van ons verdwijnt,
maar lijkt zulke vragen beslist te verwachten.

Het ziet er naar uit
dat net als wij haar
zij ons ook
ergens voor nodig heeft.

Psalm 136 – Heinrich Schütz

Nog een Psalm, nu uit de Lutherse traditie.
Het is Psalm 136: een soort samenvatting van Israëls geschiedenis, voortdurend onderbroken door de belijdenis: ‘Want Zijn goedertierenheid is tot in eeuwigheid’.
In de Oude Berijming komt deze herhaling continu terug, de Nieuwe is jammer genoeg geneigd om dat maar over te slaan.
Ik heb een grote voorliefde voor Engelse koorzang, maar een Duitse Psalm gezongen door het Trinity College Choir uit Cambridge is ook prachtig. Ze worden begeleid door de koperblazers van – schitterende naam! – His Majestys Sagbutts & Cornetts.
Pak de Psalm er bij en laat je dan meeslepen door dat jubelende refrein: Denn Seine Güte währet ewiglich.

Het meest Christelijke feest: Pinksteren

Ik hoor nogal eens dat mensen Pinksteren een moeilijk feest vinden. Dat suggereert dat bv. Kerst en Pasen mákkelijke feesten zijn, hetgeen bepaald niet zo is! God die mens wordt en Christus die de dood overwint – dat gaat ons verstand verre te boven, daar kun je niet bij.

Het ‘probleem’ zal wel zijn dat je Pinksteren niet kunt vieren zonder geloof. Want je kunt in Nederland Kerst en in wat mindere mate Pasen meevieren, zonder dat er veel sprake is van geloof in onze Heer Jezus Christus. Iedereen ziet wel uit naar deze vrije dagen. Iedereen weet wel wat te melden over ‘de komst van het kwetsbare kindje’ en over het ‘nieuwe (lente)leven’. Iedereen wil ook wel kerstliederen aanhoren of zelfs de Mattheuspassion bezoeken, om iets van de ‘sfeer’ op te pikken. Sterker nog: het is inmiddels hip geworden om mee te doen aan The Passion! Oftewel: deze feestdagen leven nog wel in onze samenleving, al is de Christelijke inhoud dan behoorlijk verdund. Men peinst er niet over om deze feestdagen in te leveren!

Met Pinksteren lukt dat niet. De meeste mensen kunnen dit feest niet plaatsen. Men weet niet waar het over gaat en uit arren moede begeeft men zich naar meubelboulevards, motorcrosses en popfestivals (tot de corona-beperkingen ingingen dan)…

En dat is natuurlijk geen wonder. Pinksteren is namelijk het feest van geloof en vertrouwen, het feest van de bekering. Pas als je daar iets van weet, valt er iets te vieren! En wat vieren we dan? Nou, soms kun je vrezen dat het Evangelie een oud verhaal is van lang geleden. Soms ben je er van overtuigd dat God onbereikbaar ver weg is. Soms meen je dat je niet kunt geloven.

Dan is daar de aanraking van de Heilige Geest! En Hij maakt de verleden tijd tot tegenwoordige tijd. Hij zet mij in het Evangelie en maakt dat ik mijn naam daarin terug vindt. Hij opent mijn ogen, zodat ik zie dat de Heer dicht bij mij is. Hij raakt mijn hart aan, zodat mijn hart in mij gaat branden.

Ik geloof! De Geest zet liederen, psalmen en gezangen onder stroom. Opeens zijn het geen versjes meer die ik vroeger uit het hoofd moest leren en die ik nu gedachteloos meezing met orgel en/of beamer… Nee, het zijn opeens mijn liederen geworden! Mijn leven en mijn ziel zit erin! Ik kan sommige liederen niet meer zingen zonder diep geraakt te worden.

Opeens zijn Doop en Avondmaal geen oeroude kerkelijke rituelen meer, waaraan ik gewend ben geraakt – het wordt allemaal tastbaar Evangelie. Opeens zijn de al die zo verschillende mensen om mij heen mijn broeders en zusters… Dat doet de Heilige Geest.

Ontvang de vlam des Heren! Hij heeft u rijp bevonden om midden uit uw zonden van Hem te profeteren!

Gerrit Achterberg

In Handelingen 2 zit (NBG) de gemeente ergens in een huis. De leerlingen zijn bepaald nog niet ‘Handelingsbekwaam’: ze moeten er nog niet aan denken om op straat uit te komen voor hun geloof, laat staan om aan heel de wereld het Evangelie te verkondigen. Dan raakt God heel hun leven en ‘heel het huis’ aan met de toverstaf van Zijn Geest: er komt leven in! En ze komen in beweging. Ze gaan er op uit. Ze gaan handelen, vandaar de naam van het Bijbelboek.

Pinksteren is een feest van verwondering. Nu pas besef ik echt wat het betekent dat Christus voor mij gekomen is, voor mij gestorven en opgestaan. Kerst en Pasen krijgen pas kleur en betekenis door Pinksteren. Het is de Geest die er Christelijke feestdagen van maakt. Het is de Geest die leert zingen en bidden en de kerk tot huis Gods maakt. Daarom is Pinksteren het meest Christelijke feest!

Uitgelicht

Bloggen onder de vuurtoren…

Het wereldwijde internet wemelt van miljoenen blogs… Waarom zou ik er dan één aan toevoegen? Zit de wereld daarop te wachten? Nee, natuurlijk niet. Maar de verhuizing naar Goeree en starten als predikant in Ouddorp en Stellendam leek me een goed moment om er eens mee te beginnen. Nu of nooit! Gewoon omdat ik het leuk vind. En ook omdat ik in de Profielschets voor de gezochte predikant onder (heel veel) andere dingen ook las dat de beoogde dominee op de hoogte was van de social media. Dus in die zin zal ik wel moeten…

Nu is Facebook echt niets voor mij met al dat min of meer verplichte liken. En Twitter lijkt vaak echt het afvoergootje van de maatschappij, met allerlei geraas en getier. Op Instagram en TikTok hebben mensen van mijn leeftijd niets te zoeken. Dus! Een blog. Voor mensen die nog minder media-wise zijn dan ik: blog komt van weblog, ofwel een soort dagboek op het internet. Ik ben van plan om gewoon wat te schrijven over de dingen die me als predikant bezighouden. Gedachten over christelijk geloof, maar ook dingen die me raken in de cultuur en in de wereld: boeken, films, muziek. En ik vertel wat over mezelf. Zo kunnen gemeenteleden en dorpsgenoten me weer op een andere manier leren kennen. Van een veilige afstand, maar je kunt ook reageren!

Waarom Onder de vuurtoren? Eenvoudig: ik ben predikant van al de Gereformeerde Kerken op Goeree (dat zijn er twee, hoor). En ik zocht voor de intrededienst en ook voor dit blog een verbindend element. Ik dacht meteen aan de vuurtoren Westhoofd. Als wij vroeger een paar dagen op Goeree waren en je zag ’s avonds de banen licht over het Eiland vegen, dan waren we ergens thuis. Vroeger was natuurlijk de toren van Goedereede die vuurtoren: baken in nacht en ontij. Als vanzelf kwam ik bij onze Heer Jezus Christus, het Licht der wereld. Wel mooi dat vroeger de kerktoren ook vúúrtoren was! Dus schrijf ik mijn overpeinzingen onder de vuurtoren, maar dus vanuit het geloof in Jezus Christus, in Wie ‘Gods licht schijnt in de duisternis’ (Joh. 1). Waar zouden we zijn zonder licht?!

Ik zal proberen regelmatig iets op dit blog te zetten. Losse gedachten, een recensie of een verhaal dat ik kwijt wil. U hoeft het niet te lezen, maar er moet natuurlijk wel iets te lezen zijn… De vormgeving van dit blog heb ik helemaal te danken aan mijn lieve en begaafde dochter Gerjanne, die duizend keer media-wiser is dan ik. Ze is de deur al uit, maar gelukkig altijd bereid haar onhandige vader online uit de brand te helpen. Wilt U alvast nog meer persoonlijks van me weten? Probeer dan deze link!

C.W. Hoek.

Just As I Am – Johnny Cash


Op latere leeftijd ging Johnny Cash weer liederen zingen uit – zoals hijzelf zei – de ‘zangbundel van mijn moeder’. Allemaal gezangen, gospels en spirituals. En dat met die krakende en doorrookte stem, die verraadt dat hij al een heel leven met hoogten en diepten achter de rug heeft.

Hij weet wat hij zingt – en dat ontroert me diep. ‘Zoals ik ben’, vertaalt Lied 311 uit HemelHoog, met zowel qua melodie en tekst een stuk betere versie dan Gezang 377 uit het Nieuwe Liedboek. Maar luister vooral naar de aangevochten weergave door Johnny Cash, de ‘Man in Black’:

Just as I am, without one plea,
But that Thy blood was shed for me,
And that Thou bid’st me come to Thee,
O Lamb of God, I come! I come!

We Take Care of our Own – Bruce Springsteen

Ook The Boss is een van mijn muzikale helden. Jaren geleden was ik met mijn kinderen bij een concert van Bruce Springsteen en dat was een geweldige ervaring.
Springsteen zal in zijn liederen vaak opkomen voor de underdogs in deze harde wereld. Hij doet dat – katholiek als hij is – ook met veel verwijzingen naar de Bijbel.
Het emotionele We take care of our own is haast een soort Kyrie-gebed, een gebed van verootmoediging. Waarom maken we ons alleen maar druk om onszelf? Dat is vragen om een eenzame wereld…


I’ve been knockin’ on the door that holds the throne, zingt Springsteen haast wanhopig. Uiteindelijk wordt het ook een soort smeekgebed:
Where the eyes, the eyes with the will to see?
Where the hearts, that run over with mercy?
Where’s the love that has not forsaken me?
Where’s the spirit that’ll reign, reign over me
?


Maar Bruce Springsteen is altijd hoopvol: tijdens het zingen van dit lied verdrijven kleuren het zwart-wit en breekt letterlijk de zon door.

Leonard Cohen – If It Be Your Will

Al bijna een halve eeuw is Leonard Cohen mijn melancholieke reisgenoot: ik kan eindeloos naar zijn liederen luisteren.

Toen hij in 2016 stierf was dat echt een schok voor mij. Maar hij belooft in één van zijn songs: Ik zal je mijn woorden blijven toefluisteren, ‘long after I’m gone’. En zo is het!

If It Be Your Will is één van mijn favorieten. Het is soort gebed, zegt Cohen zelf. Zijn liederen zitten vol verwijzingen naar de Bijbel en naar Jezus Christus. Levenslang was hij daardoor gefascineerd, zonder overigens een christen te zijn.

Maar ik hoor het op mijn beurt wèl weer Christelijk! Een gebed dat – door mij?! – Gods stem zal klinken. “Let the rivers fill, let the hills rejoice, let your mercy spill (…) And end this night if it be your will.” De breekbare zanger laat dit keer zijn lied zingen door de Webb Sisters – de mooiste uitvoering die ik ken.

Psalm 122 – Mannenzangavond Katwijk

Ik ben dol op de berijmde Psalmen!
Het is geweldig als een gemeente voluit zingt.
Dat kan je soms tot in het diepst van je ziel ontroeren. Dan ben je samen dicht bij God.
Eén van die momenten beleefde ik bij de Mannenzang in Katwijk, toen we massaal Psalm 122 in de Oude Berijming en met bovenstem zongen.
‘Zie, wij staan
gereed om naar Gods huis te gaan;
kom, ga met ons, en doe als wij.’

Miserere mei, Deus – Allegri – Tenebrae

Dit is een geweldige uitvoering van het Miserere Mei van Gregorio Allegri,
door het vocaal ensemble Tenebrae.
Het is een vertolking van Psalm 51: Wees mij genadig, o God.
Het verlangen naar Gods genade en vergeving, die je leven helen en reinigen, wordt hier intens getoonzet. Vooral in de ijle sopraansolo, die rechtstreeks naar Gods troon lijkt op te stijgen.
“Schep mij een rein hart, o God,
en vernieuw in mijn binnenste een standvastige geest.
Verwerp mij niet van voor Uw aangezicht
en neem Uw Heilige Geest niet van mij weg.”

De Nieuwe Bijbelvertaling herzien…

Ik ben groot geworden met de Bijbelvertaling uit 1951. Die woorden zitten in mijn hart: ik heb ze tientallen jaren thuis gehoord, op school, in de kerk en zelf gelezen. Vandaar dat ik nogal eens fouten kan maken als ik op de kansel uit bv. de Nieuwe Bijbelvertaling (NBV) lees… Dan duwen mijn hart en mijn geheugen me naar de ‘oude’ vertaling toe.

Maar er zijn ook zondagen dat ik bewust kies voor die ‘oude’ NBG-vertaling. Of dat ik de voorkeur geef aan de Herziene Statenvertaling (HSV) uit 2010.

De reden zal doorgaans zijn dat de NBV dan m.i. teveel afwijkt van de letterlijke grondtekst van de Bijbel. Om te voorkomen dat je in de preek moet gaan zeggen: ‘we hebben zojuist weliswaar dit gelezen, maar eigenlijk staat er wat anders…’ – kies ik dan liever voor een meer letterlijke vertaling zoals de HSV. Als we – om maar een voorbeeld te noemen – het Kerstevangelie lezen, wil ik toch graag vasthouden aan het drievoudig ‘en het geschiedde’ (Lukas 2: 1, 6, 15) dat in de NBV helemaal verdwenen is.

Daar komt bij dat men in de NBV her en der ook de neiging heeft om per se anders te vertalen, terwijl dat helemaal niet noodzakelijk is. Waarom moest de kribbe van onze Heer opeens een voederbak worden? Waarom moest het mooie woord kandelaar nou vervangen worden door dat lelijke lampenstandaard? Hoewel de NBV literair gezien een heldere en goed te lezen vertaling is, vallen dit soort voorbeelden met honderden te noemen.

Bij de introductie van de NBV in 2004 heb ik indertijd – met duizenden anderen – nog bezwaren ingediend bij de General Synode om de NBV niet zomaar als kanselbijbel te accepteren, maar daar kritisch naar te kijken. Dat is vanuit de Kerk ook wel doorgegeven aan het Bijbelgenootschap, die vervolgens beloofde om daar bij een eventuele herziening van de NBV rekening mee te houden. Ik geef toe dat ik nogal sceptisch was over die belofte, maar moet nu eerlijk zeggen aangenaam verrast te zijn nu de eerste wijzigingen publiek worden gemaakt. Hoewel de Herziening pas de komende jaren voltooid zal worden, blijkt dat men nu toch terug zal komen op een aantal ‘pijnpunten’.

Ik noem er een paar:

  • In de eerste plaats, de Herziening van de NBV keert tot mijn grote vreugde weer terug naar de zgn. eerbiedskapitalen voor God en onze Heer. Hij en Hem zal weer met hoofdletters geschreven worden. Ik heb nooit begrepen waarom men in onze huidige ‘platte, oneerbiedige’ cultuur uitgerekend in de eigen Bijbelvertaling koos voor het afschaffen ervan…
  • De Herziening wordt ook aanzienlijk concordanter: als in de tekst hetzelfde woord gebruikt wordt hoort de vertaling dat ook te doen. Niet a.h.w. denken: dat kunnen we wel even afkorten.
  • Daarmee samenhangend wordt de Herziening ook een stuk letterlijker en kruipt dus enigszins naar de HSV toe (al wordt dat in de verantwoording hevig ontkend…). Om bij de eerste bladzijden van de Bijbel te blijven: de vreemde beslissing om in Gen. 2 Adonai Elohiem met God, de HERE te vertalen is terecht weer teruggedraaid naar de HERE God.
  • Ook de neiging tot uitleggerige woordjes die je overal tegenkomt wordt nu weer bedwongen. In bv. Gen. 1: 2: ‘De aarde was nog woest en doods’ verdwijnt het woordje nog, dat dan ook nergens staat.
  • En gelukkig wordt straks ook weer rekening gehouden met wat m.i. een heel principieel punt is, nl. dat wij het Oude en het Nieuwe Testament lezen als het éne Woord van God: de Schriften die van Christus getuigen. De Kerk leest de Bijbel nu eenmaal niet als een oud-Oosters geschrift. Voorbeeld: de NBV vertaalt in Gen 12: 3 ´alle volken op aarde zullen wensen gezegend te worden als jij (= Abram). Tekstueel is dat wel goed mogelijk, maar dan verwijder je totaal van de doorwerking van die tekst in het N.T. in bv. Galaten 3 vgl. Romeinen 4, waar men het O.T. leest met het oog op Jezus Christus. Gelukkig kiest men nu ook weer voor die (ook tekstueel heel goed mogelijke) vertaling: ‘in jou zullen alle volken op aarde gezegend worden’.

Dat maakt nieuwsgierig naar meer. Een brede Herziening zal maken dat de NBV náást een geschikte huisbijbel om te lezen ook meer een geschikte kanselbijbel zal worden.

Voorbeelden van de herziening kunt u hier vinden.