(*Disclaimer: dat moet uiteraard iedereen zelf naar eer en geweten beslissen. Maar zet je geloof niet uit in het stemhokje..)

Bij de vorige verkiezingen stemde grote groepen Christenen / kerkgangers op de PVV. Hier op ons Goeree-Overflakkee, maar ook in mijn vorige woonplaatsen als Bunschoten-Spakenburg en Zwartewaterland. Intussen ken ik heel wat van die mensen. Doorgaans heus geen onverzoenlijke vreemdelingenhaters, maar overwegend vriendelijke mensen die vonden dat het in Nederland toch maar eens anders moet, die van mening waren dat het de verkeerde kant uitging met de zorg en de woningnood enz. en die uitspraken dat er teveel asielmigranten ons land binnen kwamen. Vroeger stemden ze netjes CDA en ChristenUnie, maar dit keer dus op de PVV. Die opeens de grootste partij van het land werd. ‘Want Wilders zegt er tenminste wat van en moet nu maar eens een kans krijgen…’ Het komt niet eens in mij op om op hem te stemmen, maar na de vorige verkiezingsuitslag vond ik ook dat de PVV als grootste partij moest meeregeren. ‘Wilders moet nu maar eens laten zien dat hij al dat geroep/getweet vanaf de zijlijn ook kan omzetten in concreet beleid voor al die mensen die hem vertrouwen’, vond ik. Ik vind dus ook niet dat je het bv. de NSC met terugwerkende kracht kwalijk moet nemen dat ze in die coalitie gestapt zijn. En ik waardeer premier Schoof dat hij dit heeft aangedurfd. Het is allemaal nogal op een mislukking uitgelopen, maar dat komt ook omdat er te weinig tegengas aan Wilders gegeven werd. De man is een handige debater en er zijn helaas niet veel politici in ons parlement. die daar tegen op gewassen zijn. Je moet namelijk niet op argumentenniveau met hem spreken, maar hem spottend en ironisch lik-op-stuk geven. Maar nu komen er weer verkiezingen en na dit slechtste kabinet ever wil ik toch wel zeggen: lieve mensen, broeders en zusters , trap nou niet nog een keer in de loze-beloften-valkuil van de PVV. Doe het niet! Elk land krijgt mogelijk de regering die het verdient, maar Nederland verdient toch echt beter, hoop ik. Een paar punten op een rij:

1. Wilders – die heel goed wist dat de coalitiepartijen bijna hun eigen graf hebben gegraven door met hem in zee te gaan – heeft na ruim een jaar z’n eigen regering om electorale redenen opgeblazen, om nu de anderen de schuld te kunnen geven van zijn eigen falende beleid. Dus weer vervroegde verkiezingen op 29 oktober, tuurlijk weer een moeilijke uitslag en dus weer een eindeloze kabinetsformatie. Ons land wordt zo haast onbestuurbaar. Het maakt Wilders niets uit en vreemd genoeg scoort hij weer hoog in die opiniepeilingen. Mensen, de man is een onbetrouwbare politicus en geeft niet echt om het landsbelang. Christenen zullen van politici toch vooral verwachten dat ze dienstbaar en echt zijn?
2. Wilders framed ‘de overlast van asielzoekers’ als het hoofdprobleem van ons land. Dat is eenvoudig niet waar: de situatie rondom onderwijs, de zorg, defensie en veiligheid, de klimaatproblematiek zijn veel groter en meer zorgwekkend. En daar dragen asielzoekers maar voor een klein percentage aan bij. Als het om migratie gaat, zijn de ruim 800.000 arbeidsmigranten uit vnl. Oost-Europa (opgepropt in oude stadswijken en in te kleine huizen tegen woekerhuur) een veel groter probleem. Als je het dan alleen maar over de asielzoekers hebt, roep je het zondebok-mechanisme op in de samenleving. Dat is gevaarlijk, zeker in tijden van sociale media met alle gestook van dien.
3. Maar natuurlijk is de PVV niet voor niets zo groot geworden: er is echt wel een probleem door de asielmigratie. De kabinetten van de laatste 10/20 jaar hebben dat inderdaad stelselmatig onderschat, of zelfs genegeerd. De gevolgen van asielmigratie hebben teveel impact gehad op de sociale structuur in veel stadswijken, ook vanwege het onvermogen in sommige groepen om te integreren in de Nederlandse samenleving. Er komt een te grote druk op onze sociale voorzieningen. Me dunkt dat de Vluchtelingenwetten herzien moeten worden om duidelijker en sneller onderscheid te maken tussen vluchtelingen en migranten. Voor die laatste – grootste! – groep is eenvoudig niet genoeg plek in ons land. Maar daar ander beleid op maken gaat niet vanzelf en dat vraagt om duidelijke politiek en heldere beleidsvoorstellen, ook in Europees verband. Wilders heeft daar niets aan gedaan. Hij roept wel altijd dat de AZC’s dicht moeten, maar weigert vervolgens toegelaten vluchtelingen te spreiden over héél Nederland. En hij zette daar een volstrekt onbekwame en ieder politiek inzicht missende minister op, die alle mogelijkheden tot ander beleid koppig om zeep hielp. Dat is bewust inconsequent zijn en een weigering om echt mee te denken.
4. Intussen had Wilders de afgelopen tijd wel de kans om iets te doen aan de concrete overlast van asielzoekers, die her en der onvrede veroorzaken. En dat is dat er in de diverse AZC’s (Ter Apel bv.) op al die duizenden asielzoekers ong. 200 notoirerotzooitrappers zitten die geen enkele kans maken op een verblijfsvergunning, maar intussen voortdurend agressief en crimineel verdrag vertonen. Ik ben ervan overtuigd dat de gemiddelde Nederlander heus compassie heeft voor echte vluchtelingen in de buurt, maar zich mateloos ergert aan deze overlastgevers. Wat heeft Wilders – of zijn papagaai – werkelijk gedaan om deze mensen op te pakken, gevangen te zetten en uit te zetten? Helemaal niets. Hij lijkt wel of hij baat heeft bij overlastgevers.
5. Wilders schrikt in zijn campagne niet terug voor een beeldvorming (een leuke blanke vrouw naast een boze vrouw met hoofddoek), die qua compositie meteen herinnert aan de posters waarmee ooit de Nazi’s blonde meisjes naast grijpgrage Joden neerzetten… Hij weet dat dat niet kan, maar laat het staan vanwege de reuring. Dat is bewijs voor een onderbuikpolitiek waar je als mens – en als Christen – niets mee te maken wil hebben.
6. De PVV is helemaal geen politieke partij! Het is stichting met één voorzitter en één lid, nl. Geert Wilders. Hij heeft het allemaal voor het zeggen, bepaalt de koers en duldt geen enkele inspraak. De PVV-kamerleden moeten gewoon doen wat hij wil. Niemand durft daar tegen hem in te gaan en velen zijn doodsbenauwd voor hun baas. Meer bekwame PVV-politici krijgen meestal ruzie. Het gevolg is dat de PVV-fractie bestaat uit zo’n 30 opvreters, die – qua uw belastinggeld – voor hun anderhalve ton jaarsalaris per persoon helemaal niets uitvoeren in de Tweede Kamer. Wie trapt daar nou in?
7. En of je nou tegen of voor de toelating van vluchtelingen en/of asielmigranten bent, we gaan allemaal de mist in als meedogen en compassie wordt ingeruild voor xenofobie en minachting. Want laat Europa niet heel de wereld kunnen toelaten – we snappen heus wel dat mensen liever hier wonen dan in Soedan of Afghanistan. Dat nemen we hen niet kwalijk. Maar het kan gewoon niet. Rondom asielmigranten is een gewetenloze en levensgevaarlijke mensensmokkelindustrie opgebouwd. Dat moet stoppen. Maar laat dat zo zijn, Christenen dienen te beseffen dat zij principieel ook vreemdelingen en bijwoners zijn in deze wereld, dat we daarom oog dienen te hebben voor vluchtelingen en mensen die een bestaan zoeken. En dat de leus Eigen volk eerst niets te maken heeft met Christelijk Geloof.
8. Wilders heeft bewezen dat hij wel veel kan roepen, maar niet in staat is tot beleid. Hij belooft dingen die de mensen graag horen, maar financieel niet waar te maken zijn (meer zorg èn minder belastingen bv.). Daarom laat hij zijn verkiezingsprogramma ook nooit doorrekenen.
9. Tenslotte, Wilders toont met met elke tweet (of x) aan dat hij volkomen ongeschikt is als minister-president, omdat hij niet de verbinding zoekt, maar bevolkingsgroepen tegen elkaar opzet. De sfeer waarin her en der agressieve demonstranten/hooligans tekeer gaan tegen burgemeesters en gemeenteraden is ook mogelijk gemaakt door het taalgebruik van Wilders waarmee hij mensen opjut om zich niets aan te trekken van democratische besluitvorming.

Kortom, wees wijzer en stem nu vooral niet op de PVV. Stem nou dit keer gewoon op eerlijke en fatsoenlijke politici, die geen gouden bergen beloven maar bescheiden en reëel zijn over de mogelijkheden van de politiek. Die zoeken naar verbindende taal in onze samenleving. Ze zijn er nog genoeg hoor. En als u dan bv. Wilders waardeert omdat hij zo vierkant achter Israël staat of omdat u toch graag heel rechts wilt stemmen, stem dan op fatsoenlijke partijen als de SGP of desnoods JA21. Maar niet op Wilders. Ook omdat het niet past bij wat we geloven en zingen.

Tegenwoordig struikel je in de media over dit woord. Het is een dure term (vanuit Grieks en Latijn) voor een gruwelijke zaak: volkeren-moord. De uitdrukking is zo’n 70 jaar geleden gemunt om woorden te vinden voor de uitroeiing van miljoenen Joden om de enkele reden dat ze Jood waren. In de loop der jaren is dit woord ook gebruikt om het doden van honderdduizenden Armenen tijdens en na de Eerste Wereldoorlog te duiden. Daar zullen Turken zich overigens zeer fel tegen verzetten… Minder omstreden is de inzet van dit zwaarbeladen woord voor de slachting van tegen de miljoen Tutsi’s in Rwanda (1994).

Na de oorlog is er binnen de Verenigde Naties een genocide-verdrag opgesteld waarin wordt vastgelegd dat genocide een zeer ernstige misdaad is die bestraft moet worden. Intussen is het vaak wel ingewikkeld om a) een definitie voor genocide vast te stellen en om b) vervolgens vast te stellen wanneer er echt van genocide sprake is. Een gebruikelijke omschrijving stelt dat er sprake moet zijn van een bewezen intentie van de daders om een ​​nationale, etnische, raciale of religieuze groep fysiek te vernietigen . Maar hoe ga je een intentie bewijzen?

De Turken – die momenteel luidkeels de oorlog in Gaza als genocide bestempelen – hebben de term Armeense genocide zelfs verboden en strafbaar verklaard in eigen land. Ze vinden dat de dood van zeer veel Armenen het gevolg was van de chaos tijdens en na de Eerste Wereldoorlog, waarbij bv. ook miljoenen Turken verdreven werden uit Europa (en miljoenen Grieken uit Turkije). Daarmee hebben ze ook wel een punt, al maakt het alle slachtingen in die tijd niet minder ernstig. En het is vervolgens wonderlijk dat ze nu zo graag de term genocide willen inzetten tegen Israël.

Dat heeft er alles mee te maken dat de term genocide tegenwoordig als uitdrukking voor de ultieme misdaad tegen de menselijkheid een ‘geliefd’ onderwerp is geworden voor sociaal en politiek activisme. Het lijkt vandaag de dag of de verschrikkelijke omstandigheden in Gaza vooral aanleiding zijn om via de term genocide Israël in de ultieme beklaagdenbank te zetten als internationale paria. Zelfs Amnesty International doet daaraan mee, terwijl men in het onderliggende rapport toch aangeeft dat het juridisch omstreden is om in een oorlogssituatie te spreken over genocide. Ik bedoel maar: de Geallieerde vernietigingsbombardementen in de oorlog op Duitse steden zijn nu omstreden, maar kun je in de strijd tegen Hitler van genocide spreken? En wat te denken van de atoombom op Nagasaki? Een gruwelijk middel waar achteraf stevige vragen bij te stellen zijn, maar het doel was niet genocide op het Japanse volk maar beëindiging van een zeer wrede oorlog.

Als hier eerder door mij gezegd: ik vind het meedogenloze geweld dat Israël inzet in Gaza en omstreken niet-proportioneel, gezien de duizenden burgerslachtoffers. Vinden daar ook (oorlogs)misdaden plaats, begaan door Israëlische militairen? Vast – dat is onvermijdelijk als je je leger inzet in een stadsguerrilla (urban warfare) waar geen duidelijk onderscheid is tussen burgers en vijandelijke strijders. Ik vind dat ook niet goed voor de mentale gezondheid voor Israëlische dienstplichtigen en voor de ‘ziel’ van de staat Israël: verharding en onverschilligheid voor het leed van anderen liggen op de loer. En nee: Israël moet ook eens ophouden met die neiging om elke kritiek op de regering weg te zetten als anti-semitisme. En ja: de verantwoordelijkheid voor al deze ellende ligt bij de terreurbeweging Hamas, die er een eind aan zou kunnen maken door de gijzelaars los te laten.

De oorlog, de honger, de vluchtelingenstromen, de doden en gewonden in Gaza en Libanon: het is allemaal meer dan verschrikkelijk. We hunkeren naar een einde, bovenal naar vrede. Maar maakt Israël zich schuldig aan genocide in Gaza? Natuurlijk niet. Het cijfer van zo’n 45.000 doden is gruwelijk, maar dat is zo’n 2% van de bevolking in de Gazastrook, terwijl daarvan ong. 15.000 á 20.000 Hamasstrijders zullen zijn, dus legitieme doelwitten in een oorlog. Het is allemaal ellendig genoeg, maar zit daar de gerichte intentie achter om de Palestijnse bevolking van Gaza uit te roeien of uit te hongeren? Nee, al wordt die bevolking natuurlijk wel ook slachtoffer van Israëls intentie om Hamas uit te roeien en uit te hongeren. Maar blijkbaar is men de impact van de pogrom van Hamas op oktober 2023, die wèl duidelijk genocidale trekken had, alweer glad vergeten.

Kortom, het bevalt me niet dat het zware woord genocide nu vooral wordt ingezet voor eenzijdige, propagandistische doeleinden. Het is alleen maar goed dat mensen opkomen voor onschuldige slachtoffers in dat deel van de wereld (of waar dan ook) en het is begrijpelijk dat de één meer sympathie zal hebben voor de Palestijnen en de ander meer voor Israël. Maar dit framen van de term genocide lijkt vooral bedoeld om Israël te ontmenselijken als een haatstaat. Dat is niet terecht om niet te zeggen boosaardig. Daar komen eerst talloze andere landen in de Verenigde Naties voor in aanmerking.

Ruim 30 jaar ben ik contribuant geweest van Amnesty International: ook wel eens post verstuurd aan gevangenen. Het blijft in beginsel een goede en noodzakelijke club. Verleden jaar heb ik mijn lidmaatschap al met bloedend hart opgezegd omdat Amnesty tot mijn verbijstering abortus tot een mensenrecht verklaarde. En deze uitspraak van Amnesty bevestigt dat ze zich laten meeslepen door eenzijdige activisten, voor wie Israël blijkbaar een bron van alle kwaad is.

‘Iedereen die ons treft, die treffen wij net zo hard terug’ – de Israëlische leider Netanyahu wordt niet moe om dat principe telkens te herhalen. Geen vreemde uitspraak na de Holocaust en het daarna zwaar bevochten bestaan van de staat Israël. Overleven kweekt vanzelf hardheid, anders overleef je niet… Intussen kun je zo hard worden dat je jezelf daarin kwijtraakt. Wat zijn de grenzen van vergelding?

In Deuteromium 19: 21 vinden we een beroemde / beruchte uitdrukking: “Heb geen medelijden en eis een leven voor een leven, een oog voor een oog, een tand voor een tand, een hand voor een hand, een voet voor een voet“. Dat klinkt ons nogal hardvochtig in de oren, maar toch zat hier juist een matigend (!) beginsel in dat we ook nu nog altijd terugvinden in ons strafrecht: een misdaad vraagt om proportionele vergelding. Proportioneel, want een gebod als dit wil paal en perk stellen aan de indertijd (en nu!) uitzichtloze gewoonten als bloedwraak en stamvetes, waarin wraak nieuwe wraak opriep en dus een eindeloze keten van geweld en haat in gang zette. Het gebod eist vergelding, maar op maat – en dan moet het daarmee ook klaar zijn.

Intussen moeten we nooit vergeten dat onze Heer Jezus Christus Zich scherp keert tégen deze uitdrukking als regel van wraak in ons persoonlijk leven: Mattheüs 5: 38 – 42. Wraak moeten we maar aan de HERE overlaten, die rechtvaardig zal oordelen, zo neemt ook Paulus de woorden van onze Heer over in Romeinen 12: 19. Echter, wat voor ons persoonlijk geldt, geldt daarmee niet voor de overheid, die – zo zegt de apostel onmiddellijk daarna! – juist de taak heeft om het kwaad te wreken in Gods Naam. De overheid moet het zwaard hanteren (Rom. 13: 4) om het goede en de onschuldigen te beschermen. Intussen kent de Bijbel ook daarin weer de gedachte aan proportioneel geweld: de zgn. oorlogswetten in bv. Deuteronomium 20 verzetten zich tegen een totale vernietigingsoorlog. Ook een rechtvaardige oorlog moet toekomst open houden voor een vijand en voor de natuur!

Hoe kom ik daar nu allemaal op? Al een half jaar voert het Israëlische leger in de Gazastrook een meedogenloze vergeldingscampagne tegen de terreurbeweging Hamas. De gevolgen voor de Palestijnse bevolking aldaar zijn catastrofaal: duizenden doden, nog meer gewonden, platgebombardeerde huizen en gebouwen, ziekten, hongersnood. Ten hemel schreiend! De terechte vraag is: is dit geweld proportioneel?

Let wel: de eerste verantwoordelijkheid voor al deze ellende ligt bij Hamas. Zij voerden op 7 oktober een onvoorstelbare pogrom uit op Joodse mensen: men moordde en verkrachtte er op los en sleepte gijzelaars mee van alle leeftijdsgroepen. Het was een soort SS-Sondergruppe die los ging midden in het toevluchtsoord Israël. Men wist dat men daarmee een open zenuw van de Israëlische bevolking zou raken en men hoopte op een gewelddadige vergelding. Al die duizenden Palestijnse doden komen Hamas prima uit: voor hen is dit een win-win-situatie. Leed en ellende van de eigen bevolking interesseert hen niets: men verschuilt zich tussen burgers en in ziekenhuizen om zoveel mogelijk slachtoffers uit te lokken. Een staakt-het-vuren en dus hulp voor de eigen mensen is immers eenvoudig te verkrijgen door de Israëlische gijzelaars vrij te laten. Maar waarom zou Hamas dat doen als men ziet dat de publieke opinie in de wereld zich steeds meer tegen Israël begint te keren en de aanleiding van dit alles lijkt te vergeten? Het lijkt erop dat Israël met z’n begrijpelijke vergelding op de terreur van 7 oktober met open ogen in een fuik van Hamas is gelopen.

Mijn sympathie ligt van jongs af aan bij de staat Israël. Het aloude statement is waar: Als de moslimwereld de wapens tegen Israël neerlegt, is het vrede; als Israël dat doet, wordt het vernietigd. Maar de wonderlijke overwinning van 1967 (toen de Arabieren Israël weer eens poogden van de kaart te vegen) blijkt allang een Pyrrusoverwinning te zijn geworden: opeens werd het kleine landje Israël een bezettende macht, dat 3 miljoen Palestijnen moest zien te controleren. Men moest wel, want de Arabische landen weigerden toen elke vredesregeling. Maar uiteindelijk heeft dit alles de morele identiteit van Israël nogal verzwakt: muren, eindeloze grenscontroles, een groeiend neerzien op de Arabische bevolking, verharding – het heeft het land weinig vreugde gebracht. Zelfs al zat er niet veel anders op: het is niet goed om een bezettende macht te worden met een ijzeren vuist. Je mag dat een diep-tragische ontwikkeling noemen.

Uiteraard moet Israël de terreur van Hamas vergelden. Dat is eenvoudig de wrekende taak van de overheid. Laat ze die terroristen vooral achtervolgen tot aan de einden der aarde. Niemand kan van het land hebben verwacht dat men 7 oktober voorbij zou laten gaan om daarna slechts gechanteerd te worden in eindeloze onderhandelingen om de gijzelaars los te krijgen.

Die houding zou Israël ongetwijfeld wel positieve publiciteit en internationaal meeleven hebben opgeleverd… Maar ooit las ik een verhaal van de Israëlische schrijver Ephraim Kishon. Hij schreef hoe Israël het populairste land ter wereld werd, door zich niet te verdedigen tegen vijanden. Men laat zich de zee in drijven – de Joodse bevolking wordt verjaagd of uitgeroeid. Ontroerd schrijft Kishon hoe dan overal ter wereld marsen voor Israël worden gehouden, gedenktekens worden opgericht, pleinen worden vernoemd en een Israel Memorial Day wordt ingesteld. Bewogen toespraken van politici: ‘Dit nooit meer!’ Als we niet meer bestaan zal iedereen van ons houden, schrijft de satiricus Kishon, zo’n 50 jaar geleden…

Dus, vergelding is terecht, maar moet geen wraak worden. Als je diep geraakt bent door de 1200 afgeslachte Israëli’s (en buitenlanders) op 7 oktober, dan moet je ook diep geraakt zijn door de duizenden omgekomen Palestijnse kinderen, vrouwen en bejaarden in de Gaza-strook. Het ene slachtoffer is niet meer waard dan het andere. Ja, ik weet dat de Palestijnen veel van hun ellende grotendeels aan falende, corrupte leiders te danken hebben en aan een Arabische wereld die uiteindelijk niets voor hen doet. Maar dat mag geen argument zijn om de dood van gebombardeerde kinderen als collateral damage weg te poetsen. De staat Israël moet ook een plan B hebben: wat schiet men er uiteindelijk mee op als Gaza aan puin ligt en een jonge generatie Palestijnen popelt om de de uitgedunde Hamas-gelederen aan te vullen? Het brengt de vrede geen stap dichterbij en men zal toch ooit op een of andere manier als Joden en Palestijnen op dat kleine stukje aarde samen moeten leven.

En: laat de Palestijnen waardeloze leiders hebben en laat het zo zijn dat veel Arabische landen het stiekem wel prima vinden dat het aan Iran gelieerde Hamas genadeloos wordt uitgeroeid – je mag van de regering van Israël – een democratisch land met andere normen dan de landen rondom – toch meer verwachten. Het is niet goed dat Netanyahu zelfs deze oorlog hanteert als een middel om maar aan de macht te kunnen blijven, terwijl zijn politiek van verdeeldheid er mede de oorzaak van was dat de grenzen van Israël op die 7e oktober niet goed bewaakt werden. En het is helemaal niet goed dat Joodse kolonisten op de Westoever hun Arabische buren wegtreiteren en deze oorlog hanteren als excuus om zelf ook te doden.

Ik erger me aan de valse hype van dubieuze regeringen en linkse types om het etiket genocide op Israël te willen plakken, terwijl daar geen sprake van is. Ik erger me mateloos aan pro-Palestijnse demonstraties met antisemitische trekken in dit land en elders. Maar stevige kritiek op het beleid van de staat Israël is daarom nog geen antisemitisme. De staat Israël is niet hetzelfde als Gods volk… Het is een land met recht op een veilig bestaan, dat ze zich echter ook aan het volkenrecht dient te houden. Dus heb ik evenmin veel op met de vanzelfsprekendheid waarmee een beweging als Christenen voor Israël zich blind achter alle beleid van de regering-Netanyahu stelt. Sterker nog: suggereert dat God zo’n loyaliteit van ons eist… Dat is politiek misbruik van Zijn Naam maken. Israël is juist gebaat bij kritische vrienden die hun zorgen uiten over uitzichtloos geweld zonder plan voor een andere toekomst.

Onze Heer keert zich scherp tegen wraak en waarschuwt dat allen die naar het zwaard grijpen ook door het zwaard zullen omkomen. En ja, de overheid mag dan dat zwaard opnemen om onschuldigen te wreken, maar dat zal dan proportioneel moeten zijn en zelfkritisch. Kun je onschuldigen wreken door onschuldigen te doden? Nee, Hamas zal daar niet mee zitten. Maar van Israël mogen we meer verwachten.

Omgekomen Israeli’s en omgekomen Palestijnen: als we het ene verdriet zwaarder laten wegen dan het andere, dan verlaten we het spoor van het Evangelie. En hoe zit het met de ook zwaar getroffen Christelijke gemeenten in Gaza: onze broeders en zusters? Die Palestijnen zijn toch om Christus’ wil Gods volk? Pinksteren gaat over staatsgrenzen heen. En Christenen zijn vernoemd naar Jezus Christus die duidelijk maakte dat wraak ingaat tegen de wetten van Gods Koninkrijk en dat enkel genade en verzoening onze wereld nieuw kunnen maken. Ach, wat zien we uit naar de komst van Hem die alle dingen nieuw maken zal.!

Formeren is een fraai woord dat we in de Statenvertaling en de NBG-vertaling van de Bijbel nog regelmatig tegenkomen: het wordt voornamelijk gebruikt om het grandioze van Gods scheppend werk te omschrijven. Grandioos: God roept de dingen uit het niets tot aan-zijn. De NBV21 kiest tegenwoordig voor het meer alledaagse vormen en maken. Niet veel mis mee, maar ik houd van fraaie woorden.

Laat de NBV dus dat woord hebben afgeschaft, in de politiek wordt het volop gebruikt… Na de verkiezingen moet er een kabinet geformeerd worden en daartoe komen dan meerdere (in)formateurs opdraven. Zij hoeven niet iets uit niets te maken: de verkiezingsuitslag ligt er gewoon. Maar om een of andere reden moet dat in Nederland einde-loos duren en kreunen/steunen de politici alsof het de allerzwaarste opgave uit de wereldgeschiedenis is… Voor je het weet ben je een half jaar verder of heeft men het zelfs over nieuwe verkiezingen. Waarmee men dus eigenlijk de zwarte piet bij de kiezers neer legt: sorry, maar het moet over, tot wij er wel iets mee kunnen… Ik vind dat ontzettend irritant. Er waren verkiezingen, iedereen weet dat er een keer een nieuwe regering komt – waarom dan nu niet, zo snel mogelijk? Er zijn immers problemen genoeg die om een aanpak vragen. Formeren dus, die regering! Dat is niet grandioos scheppen, maar gewoon: aan het werk gaan.

Goed, uiteraard zie ik het probleem: de PVV is de grootste partij. Terwijl die altijd voor alle verantwoordelijkheid is weggelopen en van alles vanaf de zijlijn stond te roepen wat in de praktijk onmogelijk / onbetaalbaar / onwenselijk is. Terwijl die partij maar twee leden heeft, nl. Geert Wilders èn een Stichting, waarvan Geert Wilders het enige lid is. Terwijl de PVV-fractie voor ’t overgrote deel uit bange, makke schapen bestaat, die enkel achter hun leider aanlopen en te laf zijn om zelf iets te vinden. Terwijl Wilders graag via social media tamboert op allerlei onderbuikgevoelens, heel goed wetend – het meest ervaren kamerlid! – dat hij daarmee alles versimpelt. Terwijl hij meningen over de Islam ventileert die alleen maar waar te maken zijn door de vrijheid van godsdienst en de vrijheid van onderwijs af te schaffen.

Het zal wel duidelijk zijn: het komt niet eens in me op om op zo’n partij te stemmen… Toch is de PVV ook de grootste partij op Goeree-Overflakkee en ken ik tamelijk veel lieve, gelovige mensen die erop gestemd hebben. Die hebben echt geen hekel aan de vluchteling in de straat. Maar ze zien wel problemen in de samenleving die iedereen benoemt en niemand oplost en ze denken: het moet gewoon anders. Om maar iets te noemen: iedereen weet al jaren dat er op die ruim 2000 asielzoekers in Ter Apel zo’n 50 meestal jongere dieven / criminelen / rotzooitrappers zitten, zonder enig recht op asiel. Waarom worden die niet opgepakt, opgesloten en uitgezet? Dan stemmen mensen een keer iets radicaals, omdat de VVD alleen krachtige taal uitslaat rond verkiezingen en het CDA zichzelf te gronde heeft gericht en de PvdA/GroenLinks het probleem weigert te benoemen. Geen verstandige stem, vind ik zelf (had dan Omtzigt gestemd), maar het is nu eenmaal zo. En dan vind ik: dit is de uitslag, zo is gestemd, formeer daar maar een regering mee. Geef Wilders nu geen kans om onder die verantwoordelijkheid uit te komen, zodat ‘ie moord en brand kan roepen over ‘uitsluiting’ en de volgende keer nog meer zetels halen… Maar doe als gekozen volksvertegenwoordigers waarvoor je gekozen bent en zorg dat er geregeerd kan worden. Zet daar goeie mensen neer en zorg ook dat Wilders gewoon in de Kamer blijft en geen minister-president wordt.

Nee, een nieuwe regering zal geen hemel op aarde brengen. Geen enkele regering, zeker niet in ons land waar iedereen om de vier jaar op wat anders stemt… Voor een nieuwe hemel en een nieuwe aarde heb je de Formeerder nodig. Maar een kabinet maken? Dat moet je na verkiezingen gewoon doen.

O schitterende kleuren van Nederlands vlag! Dat leerden wij vroeger zingen op school, bv. voor Koninginne- en Bevrijdingsdag. Dat zal tegenwoordig vast wel te nationalistisch zijn… Nu beschouw ik mezelf niet als zo’n enorme nationalist, maar voel me toch sterk verbonden met Nederland en de Nederlandse geschiedenis. Kortom, ik ben eigenlijk wel trots op de Nederlandse vlag, die symbool staat voor dit land en z’n geschiedenis. Het raakt me altijd als ik op hoogtijdagen de vlag in top hijs en bij de combinatie Wilhelmus plus rood-wit-blauw sta ik ontroerd rechtop.

Vandaar dat ik inmiddels schoon genoeg heb van al die omgekeerde vlaggen, die nog altijd overal in ons land hangen. Goed, ik weet wel dat het oorspronkelijk een noodsignaal was, bestemd om te attenderen op boeren die in het nauw komen vanwege zwabberig overheidsbeleid rondom de stikstofproblematiek. En zo’n signaal is altijd beter dan het blokkeren van snelwegen of het agressief bejegenen van politici en ambtenaren… (Zie een eerdere blog: (Stik)stof tot nadenken) Maar na een half jaar blijft nu wat mij betreft vooral gebrek aan respect voor onze vlag over. Dus: ik heb alle sympathie voor de Nederlandse boeren, maar ik begin me flink te ergeren aan die omgekeerde vlaggen. Houd daar eens mee op! En wel om de volgende redenen:

1. Er zijn mensen gesneuveld voor alles waar deze vlag voor staat: ze zijn thuisgebracht en begraven, bedekt met de Nederlandse vlag. De omgekeerde vlag, die inmiddels geen noodsignaal meer is maar een soort container-protestsymbool, is een belediging voor onze militairen en veteranen.

2. De vlag staat symbool voor dat Nederland waar we trots op zijn. Dat omvat voor mij ook het landschap, de akkers en de weiden. Trots op de boer betekent dan ook dat je het Rood-wit-blauw laat wapperen.

3. Komt nog bij dat ik momenteel overal door weer en wind half afgescheurde en loshangende vlaggen zie, vaak in flarden. Daar is engagement allang vervangen door ongeïnteresseerde onverschilligheid: laat maar hangen. Het is ook een overtreding voor de landelijke regels voor het omgaan met de vlag, die vragen om enige eerbied voor het symbool.

4. Het hoeft ook niet! Heel wat boeren en sympathisanten hebben al gekozen voor een Trots op de boer – vlag of desnoods een alternatieve tekst. Daarmee geef je aan te beseffen dat je niet alles moet willen doen met de nationale vlag.

5. Daar komt bij dat slimme boeren (en alle boeren zijn vandaag slim, omdat ze anders die inderdaad ontzettend ingewikkelde mest/fosfaat/stikstofregels nooit zouden kunnen hanteren) nu toch in de gaten hebben dat hun noodsignaal gekaapt wordt door groeperingen die onze vlag inmiddels puur hanteren als een opgeheven middelvinger naar elke overheid en naar iedereen die zoekt naar enige nuance in de ingewikkelde discussies van tegenwoordig. Types die op Prinsjesdag staan te schreeuwen en te vloeken naar de Koning. Die de omgekeerde vlag hanteren als symbool voor de meest absurde complottheorieën. Die gewone werknemers als ‘landverraders’ met de dood bedreigen als ze op snelwegen gestortte rotzooi moeten opruimen of omgekeerde vlaggen van publieke plaatsen (lantaarnpalen enz.) verwijderen. Een trotse boer beseft dat hij/zij daar niet bij wil horen!

Kortom, hijs het Rood-wit-blauw om aan te geven dat je trots bent op je bedrijf en op je land. Laat de vlag ook het symbool zijn dat we in deze problematiek als land gezamenlijk een weg moeten zoeken, zoals indertijd met de Deltawerken. Attendeer met die vlag de regering erop dat ze met een Nationaal Plan moeten komen voor landbouw en veeteelt gecombineerd met zorg voor het milieu. En niet kunnen volstaan met verwijzingen naar de Europese regelgeving, die in een land als het onze eenvoudig niet altijd toepasbaar is.

Crisis Vroeger hoorde je nooit over stikstof: je ademde het gewoon voortdurend in… Nu hebben we het over een stikstofcrisis. Feitelijk een verkeerde naam, want de problemen zitten in stikstofverbindingen als stikstofoxide en ammoniak. En teveel van dat spul is niet goed voor het milieu, zorgt voor verzuring van de bodem en bedreiging van de bio-diversiteit. Daar moet je dus wat aan doen, want we moeten zuinig zijn op de Schepping (waar wij immers zelf deel van uitmaken). Tot zover is iedereen het wel eens. (Het is nogal onverstandig en onwijs om net te doen of er niets aan de hand is!) Overigens: de agrarische sector heeft de stikstofuitstoot de afgelopen 30 jaar met zo’n 60% weten te reduceren. Maar de laatste jaren stagneert dat. Laat dat zo zijn: de overheid heeft echter al die jaren niet uitgeblonken door duidelijk beleid, terwijl men nu opeens versneld hoge eisen gaat stellen, afgedwongen door gerechtelijke uitspraken die weer gebaseerd zijn op Europese wetgeving. En daar hebben we vervolgens de crisis: boze boeren voelen zich eenzijdig voor het blok gezet, demonstraties en blokkades, vlaggen op de kop enz. Eindeloze discussies in de (sociale) media en in de politiek. Groepen lijken inmiddels zo diametraal tegenover elkaar te staan dat een normaal gesprek al bijna onmogelijk lijkt te worden… Dat laatste vind ik erg en niet goed.

Leve de boer! Ik heb altijd in dorpen gewoond met nog heel wat boeren: melkveehouders en/of landbouwers. Dus heb ik automatisch sympathie voor de boeren: altijd harde werkers, nauw verbonden met hun dieren, hun land, hun bedrijf. Boer-zijn is een manier van leven. Bovendien vormen ze het Nederlandse landschap. Ik ben altijd blij om koeien (schapen, geiten enz.) buiten te zien lopen. Mijn opa was een kleine boer, met een gemengd bedrijf in Driebergen: melkkoeien, kalveren, varkens, kippen, graan, mais, aardappels… (Tegenwoordig heet dat dan weer heel hip circulair boeren…) Hij moest die boerderij uiteindelijk beëindigen, omdat alles rondom (overheid, banken, grote boeren) inzette op veel grotere, efficiënte bedrijven. In de laatste halve eeuw is zo’n 70% van de boerenbedrijven beëindigd, omdat alle beleid gericht was op groei en schaalvergroting. Talloze boerderijen zijn overgenomen en uitgekocht. (Dat de overheid boeren zou willen uitkopen is dus niks nieuws en geen probleem, mits er een goede prijs voor betaald wordt. Je kunt je alleen ernstig afvragen of het verstandig is om daar miljarden aan belastinggeld in te stoppen, zoals de regering suggereert.) Intussen is mede door die schaalvergroting de Nederlandse landbouw en veeteelt een gigantisch succes geworden: een wereldspeler zoals dat heet. Maar nu raken we de grenzen van de groei. Dat geldt overigens voor heel onze samenleving! Het is een gezamenlijk probleem van onze samenleving: het is niet eerlijk om dan vooral naar de boeren te kijken. Maar los daarvan: het lijkt me billijk om in deze tijd ook kritisch te kijken naar de schaduwkanten van de industriële en zeer intensieve vormen van akkerbouw en veeteelt. En los nog van milieuoverwegingen: het is toch verschrikkelijk wat voor ravage op boerderijen wordt aangericht door allerlei besmettelijke ziekten, die steeds vaker voorkomen? We spreken dan eufemistisch over ruimen, maar dan gaat het eenvoudig over het massaal afmaken van dieren. Deels ook omdat het economisch niet anders kan. Dit kunnen we dieren en mensen niet aandoen. (En dan hebben het nog niet eens over dierenziektes, die steeds makkelijker overslaan naar mensen!) Het ligt dus voor de hand dat er goed nagedacht wordt over een ander landbouwbeleid. En dan niet gericht op nog meer schaalvergroting.

Stikstofcrisis of communicatiecrisis? De meeste boeren (in mijn ervaring) willen echt wel nadenken over noodzakelijke veranderingen: ze zien de de problemen heus wel en hebben uiteindelijk ook baat bij meer zorg voor het milieu: ze leven daar immers midden in en zijn er van afhankelijk. De ‘eisen‘ van de gemiddelde boer zijn daarom eigenlijk heel overzichtelijk: een langjarig perspectief voor akkerbouw en veeteelt (dus niet om de paar jaar nieuwe maatregelen); de mogelijkheid om een gezinsinkomen uit je bedrijf te halen; uitzicht om het bedrijf eventueel over te kunnen dragen aan een volgende generatie. Dat is bepaald niet extreem… De overheid op haar beurt moet om allerlei redenen milieumaatregelen gaan nemen, ook omdat men dat lang vooruit geschoven heeft. Die stikstofuitstoot lijkt me trouwens maar één onderdeel van een veel grotere problematiek: opwarming / uitdroging / drinkwaterschaarste / verzilting enz. enz. En laten we wel wezen: de overheid moet daar ook wat aan doen om een betrouwbare overheid te zijn, met het oog op de toekomst en volgende generaties. Kortom, alle reden om daar met elkaar over in gesprek te gaan en te komen tot beleid. Zo doen we dat in Nederland al eeuwen. Maar om een of andere reden lijkt het in ons land tegenwoordig ontzettend moeilijk om helder te communiceren… In de coronatijd hadden we dat ook al. Om nog maar te zwijgen van al die ellende rondom de kinderopvangtoeslagen. Momenteel zit er ontzettend veel wantrouwen in de onderlinge communicatie en daar is niemand mee geholpen. Wat mij betreft blundert de regering door een volkomen misleidend kaartje over toekomstige bedrijfsbeëindiging bij de boeren over de schutting te gooien (terwijl de provincies dat nog moeten uitwerken), daarna de niet enorm neutrale Remkes aan te wijzen als bemiddelaar en vervolgens met zomerreces te gaan. Dan zaai je onrust ondanks alle beloften van een nieuwe bestuurscultuur. Aan de andere kant wordt de overheid weer geframed als zouden ze massaal land van de boeren willen afpakken, alle veeteelt liefst beëindigen en alle landbouwgrond omzetten in natuur… Dat is helemaal niet aan de orde, al zijn er ongetwijfeld enkele politieke partijen en milieuclubs die dat graag zouden willen. Maar beoordeel elkaar niet op extremen en ga gewoon praten. Al dat gedreig van die Farmers Defense Force klinkt stoer, maar brengt natuurlijk geen oplossing.

Regeren of reageren De laatste tijd heb ik sterk de indruk dat onze regering vooral ad hoc reageert, in plaats van te regeren. Natuurlijk, dat zal ook komen door de voortdurende versnippering van het politieke landschap: wij stemmen steeds meer belangenpartijen in de Tweede Kamer, zodat politici vooral benauwd lijken om bij een volgende verkiezing weggestemd te worden. In ons systeem moeten we het hebben van gezamenlijkheid en dat wordt lastig met 20 partijen, waarvan er inmiddels een flink aantal zich helemaal niet druk maken over regeringsverantwoordelijkheid, maar vooral lijken te willen scoren in de publieke opinie. Dat kweekt in het centrum angstige politici, die duiken als het spannend wordt. Onze minister-president Rutte is de langstzittende premier ooit en lijkt weinig concurrentie te hebben, maar veel daadkracht kan ik niet meer ontdekken. Ook deze stikstofcrisis lijkt vooral een wat paniekerige reactie te zijn, afgedwongen door de rechter die zich weer baseert op Europese regelgeving. Ik hou er niet van als rechters beleid afdwingen (op initiatief van zwaar gesubsidieerde milieubewegingen): daar zijn regering en parlement voor. Het zou toch goed kunnen zijn dat de huidige impact van al die versnipperde Natura2000-gebieden en -gebiedjes op het Nederlandse landbouw (en woningbouw)beleid veel te groot is, omdat ons land veel dichtbevolkter is dan andere streken in Europa? Dan lijkt het me een taak van de regering om met een nationaal plan te komen en niet slaafs Europese regels te volgen. (Europa houdt zich immers zelf ook aan geen énkele begrotingsregel…) Let wel: er is alle reden om tot ander beleid te komen in regio’s waar de vee-dichtheid totaal uit de hand gelopen is (Gelderse vallei, de Peel bv.) en het kleine Nederland hoeft ook niet de tweede voedselexporteur van de wereld te zijn! Maar ik ziet niet in waarom een melkveebedrijf moet verdwijnen omdat het tegen een Natura2000-gebied aan ligt: het is allebei bewerkte, ontwikkelde natuur. Daar moeten andere regels voor te verzinnen zijn, waaronder natuurbeheer door de boeren zelf. Komt bij dat ik me toch afvraag of de stikstofdepositie in Natura2000 uiteindelijk niet een minor problem is?! Daarin gaat het om behoud van her en der nogal strikt gelabelde bio-diversiteit. Is dat niet ergens peanuts vergeleken met de grote milieu-vraagstukken, waar ik me terdege zorgen over maak. Ik denk niet dat de aarde zelf in gevaar is, maar wel degelijk de leefbaarheid op deze aarde, voor ons mensen en vooral voor nieuwe generaties. Maar dat vraagt niet zozeer om grote inkrimping van de boerenstand, maar vooral om de bereidheid van ons allemaal om stappen terug te doen qua welvaart en leefpatroon. Zijn we daartoe bereid? Dat is de kwestie en daar moet een veel meer omvattend beleid voor komen. Daar mogen ook Christenen terdege over nadenken omdat deze aarde ons immers toevertrouwd is om te bouwen en te bewaren.

Toekomst voor de boeren Ik kan me Nederland niet voorstellen zonder boeren! Corona en oorlogen in Europa leren ons ook dat een eigen voedselvoorziening belangrijk is. We lopen in onze tijd tegen de limiet aan van een industriële landbouw en veeteelt, maar onze boeren zijn inventief genoeg om in te zetten op een ander meer natuurgericht model, met minder kunstmest en geïmporteerd veevoer enz. Maar dat moet de overheid een gezonde bedrijfsvoering wel ondersteunen met consistent beleid en dat moeten wij ondersteunen door bv. hogere prijzen te betalen voor regio-producten, zoals bv. de Oostenrijkers massaal doen. Ik hoop ook dat het broodnodige overleg dan weer op een normale manier op gang komt. Net zomin alsdat je iets opschiet met wantrouwen tegen ‘de boeren‘, schiet je iets op met georganiseerd wantrouwen tegen ‘de overheid’. Dat laatste wordt momenteel ook opgejut door allerlei clubs die ook rondom corona al leven van woeste complottheorieën. Dat bedreigt het vermogen van ons land om gezamenlijk crises aan te pakken. Grote delen van ons land hangen tegenwoordig vol met vlaggen van Sleeswijk-Holstein. Goed, laat dat een signaal van nood zijn, maar waak ervoor om meegesleept te worden in anti-overheids-argwaan. Ik ben niet van die omgekeerde vlaggen, juist omdat ik ons mooie boerenlandschap een belangrijk deel vind van onze nationale geschiedenis. Daar hoort rood-wit-blauw bij. Maar goed, liever een omgekeerde vlag dan snelwegblokkades, bedreigingen en afvalverbrandingen. Hou vooral op met dat laatste. Ga het overleg aan. Nederland kent de wereld aan boeren met creatieve ideeën. En laat de overheid komen met een landelijk plan, in plaats van alleen maar in te zetten op D’66-shibbolets zoals de stikstoffixatie.

Een paar jaar geleden stemde de Tweede Kamer massaal voor een voorstel (van linkse partijen) om een wettelijke bedenktijd in te voeren bij de aankoop van huisdieren (14 dagen). Een en ander moet impulsaankopen voorkomen. En huisdieren beschermen tegen verwaarlozing of gedumpt worden. Eerder al werd die bedenktijd ingevoerd voor het aanschaffen van spullen op internet (14 dagen), een eigen huis (3 dagen) en voor nog veel meer zaken. Hier ging het er vooral om de consument te beschermen.

Dezer dagen wordt in de Tweede Kamer triomfantelijk de 5 dagen bedenktijd afgeschaft tussen de aanvraag en de uitvoering van abortus bij ongewenste zwangerschap. Deze bedenktijd is namelijk betuttelend en patriarchaal…

Allerlei columnisten, politici en opinionleaders kraaien victorie over deze overwinning van het zelfbeschikkingsrecht van vrouwen. Men heeft het over abortus als mensenrecht, dat volgens de Franse president zelfs in het handvest van de Europese Unie verankerd dient te worden. Alle bezwaren tegen abortus worden onmiddellijk geframed als reactionaire bevoogding van vrije vrouwen.

Ik ben oud genoeg om me de beladen discussies in de zeventiger jaren te herinneren, toen de Tweede Kamer er kamerbreed van doordrongen was dat abortus op z’n best een noodzakelijk kwaad was. En niet een soort vorm van geboortebeperking. Kamerleden van de VVD en de PPR (nu GroenLinks) stemden toen nog tegen om principiële redenen.

Ik besef heel goed hoe ingewikkeld de omstandigheden van ongewenst zwangere vrouwen kunnen zijn: illegale ingrepen e.d. moeten voorkomen worden. Maar het is me totaal onduidelijk waarom allerlei seculiere partijen het afschaffen van 5 dagen bedenktijd als een soort ultieme overwinning voor mondige mensen claimen. Zelfs een aantal abortusklinieken heeft deze week gepleit voor het handhaven van de bedenktijd. Het is immers niet zomaar een ingreep. Het gaat over leven en dood. Dat kun je niet reduceren tot zelfbeschikkingsrecht. En zelfs al zou je dat wel doen: wat is er dan tegen bedenktijd? Als dat bv. wel gewenst is voor de aanschaf van huisdieren? Een cavia wordt in Nederland beter beschermd dan een ongeboren kind.

Laatst werd een collega trending topic op het internet vanwege een waarschuwende preek over The Great Reset. Het is mooi dat we tegenwoordig online-kerkdiensten hebben, maar dat betekent dat je rekening moet houden met luisteraars/kijkers die de dingen net even anders kunnen horen dan je bedoelt. Je moet kortom in de kerk nog meer op je woorden letten dan normaal. De betreffende collega heeft de preek min of meer teruggetrokken, omdat hij enerzijds op het schild werd geheven door allerlei mensen die rondom corona wereldwijde samenzweringscomplotten vermoeden en anderzijds verketterd werd als ‘achterlijke fundamentalist’. Dat soort reacties zijn het laatste waar je aan denkt als je een preek voor de gemeente schrijft, maar het kan dus gebeuren…

Maar waar gaat het eigenlijk om in zo’n Great Reset? Nou, op onze routers / computers enz. zitten soms van die (heel kleine) knopjes waarmee je als laatste redmiddel (als de boel weer eens vastgelopen is) het apparaat kunt resetten, terugzetten naar de oorspronkelijke instellingen. Opnieuw beginnen dus! Stel dat er nou ook zo’n resetknop op onze samenleving zit… Een frisse herstart en een nieuw begin. Zo’n knop is er natuurlijk niet: dat zouden we zelf moeten doen. Dus waren er een paar jaar geleden visionaire types die opperden dat onze wereld vastliep door de pandemie, door de klimaatcrisis, door de vluchtelingencrisis enz. Never waste a good crisis – werd het niet eens tijd om de problemen van onze wereld heel anders aan te pakken? Tijd voor een Great Reset dus?

Nou zal het voor iedereen duidelijk zijn dat de boel inderdaad her en der vastloopt. Het heikele punt is natuurlijk: wie moeten dat resetten dan gaan doen? En wat gaan ze dan doen? Als dat soort geluiden dan komt uit de kring van mondiale bedrijven, non-gouvernementele organisaties en superrijke types, dan is vandaag de argwaan snel gewekt. In deze tijd hebben we toch al het gevoel weinig invloed te hebben op allerlei beslissingen die ons leven raken. Dan gaan de lichten gauw op rood als we iets horen over de beoogde herinrichting van onze samenleving. Gaat dat zonder-ons-over-ons? Hoewel iedereen wel snapt dat je mondiale problemen alleen maar mondiaal kunt oplossen is er tegelijk wantrouwen. Complotgedachten zijn tegenwoordig ook nooit ver weg: ‘Gebruikt men de corona-crisis als een soort hefboom om er een soort niet-gekozen wereldregering door te drukken?’ ‘Is corona soms zelfs al een complot?’ Dat soort gedachten zijn wat mij betreft aperte onzin. Vaak gaat het o.a. ook om idealistische organisaties / personen, die het graag goed met de wereld voor hebben – we hebben immers maar één wereld, die inderdaad kreunt onder de problemen. Het is mooi om daar wat aan te willen doen! Maar het kan geen kwaad om waakzaam te zijn. De geschiedenis kent immers heel wat totalitaire ideologieën die vrijheid van de mensen afpakten met de belofte een betere samenleving te zullen brengen… Heel wat dromen over een soort reset van de wereld eindigden in terreur. Komt ook bij: die grote bedrijven van tegenwoordig willen vooral geld verdienen…

In zekere zin gelooft ook de Christelijke Kerk in een Great Reset: een nieuwe hemel en een nieuwe aarde, als God alle dingen nieuw maakt. Alleen Hij kan dat – dat gaat ons oude mensen niet lukken. Intussen is geloven natuurlijk niet: met de armen over elkaar wachten tot God op die knop drukt. God werkt immers naar die vernieuwing toe door de liefde en vergeving van Christus, die ook in en door Zijn volgelingen wil werken. We horen bewogen te zijn met deze wereld, juist als ze – met de woorden van Paulus (Rom. 8: 22) – ‘zucht en lijdt’, hunkerend naar de toekomst van de HERE. Maar we zijn ook beducht voor mensen die één wereld willen bouwen zónder God (vgl. Genesis 11). Vandaar die preek van mijn collega, die niet opriep tot argwaan en wantrouwen, maar tot geloof en waakzaamheid.

De gewraakte preek ging over Openbaring 13. Daar is sprake van een overheid, die grote successen tot stand brengt, maar ook een totale, onvoorwaardelijke loyaliteit van haar onderdanen eist, om niet te zeggen: een religieuze toewijding. Het is de overheid die zich als haast goddelijk (het getal 666!) presenteert en ingrijpt in de gewetensvrijheid van de mensen, voor hun ‘bestwil’ natuurlijk. Het laatste Bijbelboek zal denken aan Romeinse keizers die aanbidding eisten op straffe van de dood, maar die lijn laat zich doortrekken naar veel heersers in onze geschiedenis. Christenen moeten inderdaad waakzaam zijn en nee zeggen tegen een overheid die niet dient, maar feitelijk geloof en overgave eist. Daarom zullen we ook beducht zijn voor een overheid die ingrijpt in het privé-domein (of dat min of meer uitbesteedt aan machtige Big Tech-bedrijven).

Intussen is dat niet het enige dat zich vanuit de Bijbel laat zeggen over de overheid. Die andere lijn vinden we in Romeinen 13. Daar horen we juist dat de overheid in dienst van God is, voor ons welzijn. De overheid heeft gezag om de kwetsbaren te beschermen en de boosdoeners te straffen. Vandaar in het Nieuwe Testament de oproep – ook van onze Heer Jezus Christus! – om de overheid te respecteren, omdat het anders immers een chaos wordt in de wereld. Als iedereen doet wat ‘ie zelf wil, wordt het hier een anarchie, waarin het recht van de sterkste heerst. De overheid wordt geroepen tot recht en gerechtigheid en staat als zodanig in dienst van God. Vandaar de herhaalde oproep in de Bijbel om niet te schelden en te tieren op de overheid, maar voor hen te bidden, zelfs al heb je het een en ander aan onrecht van hen te lijden. Zelfs al zou je in sommige situaties nee zeggen tegen het beleid van die overheid, dan nog hou je in het gebed vast aan de roeping Gods van die overheid.

Zo laveren Christenen altijd heen en weer tussen Romeinen 13 en Openbaring 13. Twee-sporen-beleid! Je bent dankbaar dat er een overheid die het goede probeert te doen, ook al gaat dat gepaard met fouten. Je bent waakzaam voor overheden die een ideologie proberen op te leggen, maar blijft ervoor bidden. Je zegt nee tegen een overheid die zich in Gods plaats zou stellen en absolute gehoorzaamheid eist. Dan nog blijven we ervoor bidden. En leven uit de verwachting van een nieuwe hemel en een nieuwe aarde, de Great Reset, die God is begonnen en zal voleinden.

[De laatste jaren stuitte ik regelmatig op het verschijnsel influencer: doorgaans mij volstrekt onbekende meisjes die op de social media producten promoten en daarmee talloze volgers ‘beïnvloeden = influencen’… Dat is aan mij niet zo besteed, maar uiteraard ben ik ook beïnvloed door heel veel mensen. In tijden van quarantaine pluk ik dus wat boeken uit mijn boekenkast en bouw een soort a-b-c van mijn geestelijke ‘influencers’]

‘Als ik aan God denk, dan kreun ik’ – dat is een krasse uitroep die we horen in Psalm 77. Nog altijd kom je her en der het misverstand tegen dat mensen die in God geloven het zichzelf makkelijk maken. Het geeft alleen maar aan hoe weinig mensen vaak begrijpen van geloof en geloven. Het is eerder andersom: niet-gelovigen zullen op de vraag naar alle verdriet en ellende in de wereld uiteindelijk niet veel verder komen dan de uitdrukking ‘shit happens’, hoe ontoereikend ook – alles is immers toeval? Maar gelovige mensen zullen dan altijd overhoop liggen met God. Het waarom?! schreeuwt omhoog uit de Bijbel, rauw en luidkeels. Tot in de ultieme wanhoop van onze Heer Zelf: ‘Mijn God, waarom hebt Gij Mij verlaten?’

Over dit probleem – dat ieder gelovig mens herkent – kun je natuurlijk eindeloos piekeren. In theologisch jargon gaat het dan vaak om de vraag naar de Theodicee: hoe moet je de ellende in de wereld nu op een goede manier verbinden met God, van Wie wij immers belijden dat Hij almachtig is en goed… Daar zijn wel een miljoen boeken over geschreven. Ik heb in mijn jeugd letterlijk wakker gelegen van dat soort vragen, almaar zoekend naar manieren om God zo ver mogelijk bij alle leed en verdriet vandaan te houden. En natuurlijk kan ik er nog steeds wakker van liggen, vooral als mensen iets verschrikkelijks mee maken en jij dan als predikant geacht wordt een goed Woord namens God te spreken… Maar de vraag naar de Theodicee stel ik eigenlijk niet meer, omdat ik inmiddels wel weet dat je geen sluitend antwoord op al die waarom? -vragen gaat vinden. God geeft immers niet op alle vragen antwoord. Hij geeft Zichzelf en laat dat nu uiteindelijk het enige antwoord zijn dat we nodig hebben.

Bovenal: wat schiet ik er mee op als ik God zo ver mogelijk bij alle leed en verdriet vandaan wil houden? Dan ben ik Hem kwijt juist daar waar ik hem nodig heb! Zo kom ik terecht bij het het boek Waarom? uit 1984 van dr. A. van de Beek. Theologische boeken die je met rooie oortjes leest zijn nogal zeldzaam, maar dit boek heb ik letterlijk stukgelezen. Ook bij Van de Beek trouwens ga je hèt antwoord op de vraag naar lijden en verdriet heus niet vinden, hetgeen hij overigens ook nergens pretendeert. Wat was voor mij dan zo adembenemend aan dit boek? Vooral de intense manier waarop hij álle woorden van de Bijbel serieus nam, zelfs de zwaarste teksten. Op een wat mij betreft innig vrome en bevindelijke manier worden alle woorden Gods eerbiedig gehoord, over de almacht van God en de goedheid en barmhartigheid van God, juist ook daar waar ze lijken te botsen. De toon van dit boek was voor mij een verademing, omdat hier de pijn van de mensen èn Gods Woord èn God Zelf met liefde, vertrouwen en ernst werden gehoord.

Uiteindelijk probeert Van de Beek in zijn boek – en in al zijn boeken trouwens! – alle draden in Jezus Christus aan elkaar te knopen, omdat we in Hem God Zelf ontmoeten. Ook dat was een verademing omdat ik theologie studeerde in een klimaat waarin Christus nou niet echt centraal stond.

De manier overigens waarop Van de Beek alle Waarom?-vragen verbond aan de gekruisigde Christus kon/kan ik niet altijd volgen (in de dubbele betekenis van die uitdrukking…), maar het boek heeft me echt verder geholpen. Niet in het oplossen van mijn vragen, maar in het vragend onderweg zijn met de Heer. En inderdaad: je kunt de Waarom?-vraag alleen maar aan God stellen als je ook wilt horen naar het Evangelie van Jezus Christus. Dat maakt een algemeen gesprek over God en het lijden dan ook vrijwel onmogelijk! Immers, over welke God heb je het, als je het niet over de Vader van Jezus Christus wilt hebben?

Maar dit boek heeft mij echt verder geholpen en ik blijf met eerbied luisteren naar Van de Beek, één van de meest originele, dwarse en gelovige theologen van onze tijd. En uiteraard blijf ik ook over al dit soort vragen nadenken, al is het wonderlijk dat ik tegenwoordig houvast vind in een klassieke geloofshouding, waartegen ik me als tiener juist drastisch afzette… Zoals hieronder verwoord door een andere nogal tegendraadse theoloog…

De enige reden waarom ‘alle dingen’ zijn uit te houden is omdat God, de almachtige Schepper van hemel en aarde, als met Zijn hand alle dingen regeert en onderhoudt. (…) Als God zelf louter traan is, hoe zou Hij tranen kunnen drogen?

H.M. Kuitert